سندرم کمپارتمان

تاریخ بروزرسانی ۱۲ بهمن, ۱۴۰۴

سندرم کمپارتمان یک بیماری دردناک است که در اثر افزایش فشار داخل عضلات ایجاد می شود. این فشار می تواند جریان خون را کاهش داده و مانع رسیدن اکسیژن و مواد مغذی به سلول های عصبی و عضلانی شود. این بیماری به دو نوع حاد و مزمن تقسیم می شود.

سندرم کمپارتمان حاد یک وضعیت اورژانسی است و معمولا پس از آسیب شدید مانند شکستگی یا ضربه رخ می دهد. در صورت عدم درمان سریع، منجر به آسیب دائمی عضلات می شود.

سندرم کمپارتمان مزمن یا فعالیتی معمولا خطرناک نیست و بیشتر در اثر فعالیت های ورزشی مانند دویدن ایجاد می شود. با استراحت، علائم آن بهبود می یابد.

آناتومی و نواحی درگیر

کمپارتمان ها شامل گروهی از عضلات، اعصاب و رگ ها هستند که توسط بافتی سفت به نام فاسیا محصور شده اند. فاسیا قابل انعطاف نیست و تورم یا خونریزی در داخل این فضا فشار را افزایش می دهد. سندرم کمپارتمان می تواند در نواحی مختلفی از بدن مانند ساق پا، ران پا، بازو، ساعد، دست، کف پا و باسن بروز کند.

در هر کدام از این نواحی، افزایش فشار درون کمپارتمان ممکن است عملکرد عضلات و اعصاب را مختل کرده و در صورت عدم درمان، آسیب جدی ایجاد کند.

در ساق پا چهار کمپارتمان اصلی وجود دارد: قدامی، جانبی، خلفی سطحی و خلفی عمقی. فشار بیش از حد در این کمپارتمان ها باعث اختلال در خون رسانی و عملکرد عضلات می شود.

علائم سندرم کمپارتمان

علائم سندرم کمپارتمان حاد بسته به محل درگیری می تواند متفاوت باشد:

ساق پا: درد شدید در جلوی ساق، احساس فشار و پر شدن عضله، سوزن سوزن شدن روی پا، ناتوانی در بالا آوردن پا
ران پا: درد عمیق در ران، سفتی در لمس، محدودیت در خم و راست کردن زانو
بازو و ساعد: درد شدید در حین حرکت انگشتان یا مچ، بی حسی در کف دست یا انگشتان، ضعف در گرفتن اشیا
دست ها: تورم کف دست، سوزن سوزن شدن انگشتان، درد با باز یا بسته کردن انگشتان
کف پا: درد هنگام ایستادن یا راه رفتن، تورم و فشار در کف پا
باسن: درد عمقی در ناحیه گلوتئال، بی حسی یا درد تیرکشنده به سمت پا

در همه نواحی، اگر فشار کاهش نیابد، خطر آسیب دائمی بافت ها و مرگ عضله وجود دارد.

در نوع مزمن، درد یا گرفتگی در حین ورزش دیده می شود که با توقف فعالیت از بین می رود. ممکن است بی حسی، ضعف یا ضربه زدن پا به زمین نیز مشاهده شود.

علل شایع

علل سندرم حاد شامل شکستگی، کوفتگی شدید، بازگشت ناگهانی جریان خون، له شدگی، مصرف استروئید، بانداژ یا گچ تنگ می باشد. حتی خوابیدن طولانی در یک وضعیت ثابت نیز می تواند عامل باشد.

در نوع مزمن، فعالیت های ورزشی تکراری مانند دویدن و راه رفتن مداوم باعث بروز علائم می شود.

تشخیص

در سندرم حاد، پزشک ممکن است با استفاده از سوزن های ویژه متصل به دستگاه اندازه گیری فشار، فشار داخل عضله را به صورت دقیق بررسی کند. این کار معمولاً در اتاق اورژانس یا اتاق عمل انجام می شود و به تشخیص سریع وضعیت و تصمیم گیری برای جراحی کمک می کند. در موارد مشکوک به سندرم مزمن، پزشک معمولاً فشار کمپارتمان را قبل و بعد از فعالیت ورزشی (مانند دویدن روی تردمیل) اندازه گیری می کند. اگر فشار حتی پس از پایان فعالیت بالا باقی بماند، تشخیص سندرم کمپارتمان مزمن تایید می شود. همچنین برای رد سایر بیماری ها مانند شکستگی، التهاب تاندون یا آسیب به اعصاب محیطی، از معاینه فیزیکی، سونوگرافی، نوار عصب و عضله و در برخی موارد تصویربرداری با ام آر آی استفاده می شود.

درمان

سندرم حاد فقط با جراحی اورژانسی قابل درمان است. پزشک با عمل فاشیوتومی، فاسیا را برش می دهد تا فشار عضله کاهش یابد. در برخی موارد از پیوند پوست برای بستن برش استفاده می شود.

سندرم مزمن معمولا نیاز به جراحی ندارد. درمان اولیه شامل فیزیوتراپی تخصصی است که به منظور بهبود انعطاف پذیری، تقویت عضلات و کاهش فشار داخلی کمپارتمان ها انجام می شود. تکنیک های فیزیوتراپی شامل تمرینات کششی اختصاصی، تمرینات تقویتی با بار کم، استفاده از اولتراسوند تراپی و لیزرتراپی کم توان برای کاهش التهاب و درد، و در برخی موارد تحریک الکتریکی عملکردی (FES) می باشد. همچنین، آموزش اصلاح الگوی حرکتی و تکنیک صحیح دویدن نقش کلیدی در پیشگیری از عود دارد. در کنار فیزیوتراپی، اصلاح نوع تمرین، استفاده از ارتز و مصرف داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی انجام می شود. در صورت بی اثر بودن درمان های محافظه کارانه، عمل جراحی برای آزادسازی فاسیا در نظر گرفته می شود.

عمل جراحی در موارد مزمن انتخابی است و معمولا نتایج خوبی در کمپارتمان های قدامی و جانبی دارد. در مواردی که کمپارتمان های خلفی درگیر باشند، نتایج کمتر قابل پیش بینی است.

برای تشخیص و درمان دقیق، مشورت با پزشک متخصص ضروری است. راهنمای بالینی آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا می تواند اطلاعات دقیق تری در این زمینه ارائه دهد.

نتیجه گیری

سندرم کمپارتمان یکی از شرایط بالینی جدی و در مواردی تهدیدکننده سلامت بافت های عضلانی و عصبی است. شناخت به موقع علائم، تشخیص دقیق و انتخاب روش درمانی مناسب می تواند از بروز عوارض جبران ناپذیر جلوگیری کند. در نوع حاد، اقدام فوری پزشکی اهمیت حیاتی دارد و در نوع مزمن، درمان های غیرجراحی از جمله فیزیوتراپی تخصصی و اصلاح فعالیت بدنی نقش کلیدی دارند. آگاهی بیماران و همکاری با تیم درمانی، پایه موفقیت در مدیریت این بیماری است