بسیاری از انواع کمردرد، فیزیوتراپی را به عنوان یکی از درمان های اولیه توصیه می کنند. فیزیوتراپی برای کمردرد شامل مجموعه ای از تمرینات درمانی تحت نظر متخصص است که به تقویت عضلات کمر و بهبود بافت ها و مفاصل ستون فقرات کمک می کند.
اهداف کوتاه مدت و بلند مدت فیزیوتراپی برای کمردرد معمولاً شامل موارد زیر است:
کاهش درد در ناحیه کمر و یا پاها
بهبود عملکرد کمر برای انجام فعالیت های روزانه به صورت مستقل
افزایش انعطاف پذیری و دامنه حرکتی ستون فقرات
تدوین برنامه نگهداری جهت پیشگیری از عود کمردرد
این تمرینات به گونه ای طراحی شده اند که انعطاف پذیری و قدرت را در کل زنجیره حرکتی بدن، یعنی گروهی از عضلات و مفاصل که برای انجام حرکات مختلف با هم هماهنگ هستند، افزایش دهند.
فیزیوتراپی به بازگشت توانایی بیمار برای انجام فعالیت های روزمره با حداقل ناراحتی یا بدون درد کمک می کند. مطالعات گسترده نشان داده اند که فیزیوتراپی می تواند تا ۶۰ درصد در بهبود کمردرد و سایر علائم موثر باشد.
۴ دسته از تمرینات درمانی برای کمردرد
تمرینات درمانی معمولاً تحت هدایت یک فیزیوتراپیست انجام یا آموخته می شوند و از ترکیبی از رویکردهای شرح داده شده در زیر استفاده می کنند.
۱. تمرینات تقویت کننده هسته
تمرینات مرکزی به تقویت عضلات مرکزی بدن کمک می کنند، درد کمر را کاهش می دهند و عملکرد فرد را بهبود می بخشند.
به طور خلاصه، بخش مرکزی بدن ناحیه ای است که در جلو توسط عضلات شکم، در پشت توسط عضلات ستون فقرات و باسن، در بالا توسط دیافراگم و در پایین توسط عضلات لگن احاطه شده است. ضعف در عضلات مرکزی می تواند باعث توزیع نامتعادل وزن در ستون فقرات و اندام های تحتانی شود و به کمردرد یا تشدید درد موجود منجر گردد. انجام تمرینات تقویتی مرکزی موجب افزایش قدرت و استقامت این عضلات شده و به طور چشمگیری درد را کاهش داده و عملکرد کمر را بهبود می دهد.
برخی از تمرینات موثر برای تقویت عضلات مرکزی و کاهش کمردرد شامل شیب لگن، حرکت گربه و گاو، حرکت سگ پرنده، انواع پلانک (بلند و کوتاه)، کرانچ و تمریناتی است که با استفاده از توپ سوئیسی انجام می شوند.
۲. تمرینات تثبیت کننده کمر
کشش همسترینگ باعث انعطاف پذیری و کاهش سفتی عضلات در ناحیه کمر و پاها می شود.
یک ستون فقرات قوی برای حمایت موثر از پایین تنه و انجام حرکاتی مثل راه رفتن، خم شدن و چرخش بدون درد، به عضلات قوی در باسن و پاها نیاز دارد. تحقیقات نشان داده اند که ضعف یا ناکارآمدی عضلات باسن و پاها می تواند باعث بی ثباتی و درد در ناحیه ستون فقرات شود. تمرینات کششی و تقویتی می توانند عضلاتی مانند ایلیوپسواس و همسترینگ را فعال و تقویت کنند، هماهنگی بهتری بین لگن و ستون فقرات ایجاد کنند و به انتقال بهتر نیروها در ناحیه کمر، لگن و پاها کمک نمایند.
برای افراد مبتدی که دچار کمردرد هستند، تمرینات ناحیه لگن و ساق پا معمولاً شامل کشش همسترینگ، اسکات، حرکت سگ سر پایین، پلانک با بلند کردن ساق پا و لانژ می باشد.
۳. تمرینات هوازی
ورزش های هوازی یا قلبی عروقی علاوه بر کمک به سلامت قلب، نقش مهمی در بهبود عملکرد عضلات ستون فقرات دارند. فعالیت های قلبی عروقی شامل حرکات هماهنگ در بدن است که موجب افزایش ضربان قلب، بهبود گردش خون، افزایش اکسیژن رسانی به سلول ها و تقویت تولید انرژی در بافت ها می شود. این فرآیندها باعث می شوند عضلات دردناک ستون فقرات کمتر دچار سفتی شوند و تحرک بیشتری پیدا کنند.
برخی از تمرینات هوازی ساده و مناسب برای افراد با کمردرد شامل پیاده روی سریع، استفاده از دوچرخه ثابت و دستگاه الیپتیکال می باشد. همچنین انجام ورزش های هوازی کم فشار در آب، مانند تمرینات آبی، گزینه مناسبی است؛ چرا که خاصیت شناوری آب از وزن بدن حمایت کرده، فشار را از روی ستون فقرات برمی دارد و امکان دامنه حرکتی بیشتری را فراهم می کند.
۴. آموزش وضعیتی
تمرینات شیب لگن باعث کشش و تقویت کمر و تثبیت ستون فقرات می شود.
حفظ وضعیت صحیح بدن با تعادل مناسب بین ماهیچه ها و استخوان ها، فشار وارده به بدن را به حداقل می رساند. وضعیت نامناسب بدن می تواند به دلیل عادات نادرست، درد یا ارگونومی نامناسب در محل کار یا خانه ایجاد شود. به ویژه در ستون فقرات، قرارگیری بدن در وضعیت نامطلوب می تواند حرکت تاندون ها و عضلات را محدود کند و انجام فعالیت های روزمره را دشوار و دردناک سازد. تمرینات اصلاح وضعیت بدن با هدف کشش و تقویت عضلات پشت، شکم و زنجیره حرکتی بدن انجام می شود و به تثبیت ستون فقرات کمک می کند.
تمرینات رایج اصلاح وضعیت بدن شامل کشش ساق پا، اسکات نشسته، شیب لگن و تمرینات تقویتی شکم هستند.
فیزیوتراپی یک برنامه چندجانبه است که بخش هایی مانند آموزش، تمرین، تقویت عضلات، افزایش انعطاف پذیری و تقویت استقامت را در بر می گیرد. فیزیوتراپیست نقش مهمی در طراحی برنامه ای متناسب با نیازها و محدودیت های هر بیمار دارد و هدف اصلی درمانگر این است که روش صحیح انجام تمرینات را به بیمار آموزش دهد تا فرد بتواند تمرینات را به طور مستقل انجام دهد.
انواع کمردرد که ممکن است از فیزیوتراپی سودمند باشد
بیشتر مشکلات کمر، مگر در موارد اورژانس پزشکی، می توانند از فیزیوتراپی و ورزش سود ببرند. علت اصلی کمردرد تعیین کننده نوع فیزیوتراپی و تمریناتی است که باید در برنامه درمانی گنجانده شود.
کمردرد محوری
کمردردی که به دلیل مشخص و قابل تشخیص نسبت داده نمی شود، به عنوان کمردرد محوری یا غیر اختصاصی شناخته می شود. این نوع کمردرد معمولاً ناشی از ترکیبی از عوامل مانند وضعیت نامناسب بدن یا اضافه وزن است.
برای کمردرد محوری مزمن که بیش از سه ماه طول کشیده، فیزیوتراپی توصیه می شود و تمرکز آن بر کشش و تقویت عضلات کمر و همچنین اصلاح عوامل سبک زندگی موثر بر درد است.
سیاتیک
سیاتیک یک تشخیص مستقل پزشکی نیست، بلکه مجموعه ای از علائم است که به علت فشار یا تحریک عصب نخاعی در ناحیه پایین کمر ایجاد می شود و باعث درد در کمر و یا پاها می گردد.
درمان سیاتیک با فیزیوتراپی و ورزش معمولاً شامل تمرینات اکستنشن و فلکشن (خم و راست شدن کمر)، تمرینات تقویتی عضلات کمر و روش های تحرک اعصاب و مفاصل است.
درد و بهبودی پس از جراحی
بعد از جراحی ستون فقرات، فیزیوتراپی و انجام تمرینات مناسب می تواند به کاهش خستگی، بازگشت سریع تر به فعالیت های روزمره و جلوگیری از آسیب مجدد کمک کند. پیروی از یک برنامه ورزشی منظم و هدایت شده برای تسریع روند بهبودی بدن پس از جراحی و کاهش احتمال بروز مجدد کمردرد اهمیت زیادی دارد.
برای مفاصل اندام تحتانی بعد از عمل، این راهنمای فیزیوتراپی بعد از تعویض مفصل ران یا زانو را ببینید
معمولاً فیزیوتراپیست ها برای شروع برنامه توانبخشی پس از جراحی، تمرینات تقویتی شکم، پشت و پا را در کنار ورزش های هوازی توصیه می کنند.
در مواردی که کمردرد ناشی از شرایط پزشکی جدی مثل سندرم دم اسب، عفونت یا تومورهای ستون فقرات باشد و نیاز به مداخله فوری پزشکی یا جراحی وجود دارد، فیزیوتراپی توصیه نمی شود.
مدت یک برنامه فیزیوتراپی برای کمردرد
مدت زمان یک برنامه ورزشی به شدت و مدت علائم کمردرد بستگی دارد.
برای کمردرد مزمن، معمولاً فیزیوتراپی با یک برنامه هشت هفته ای زیر نظر فیزیوتراپیست آغاز می شود. پس از این مرحله هدایت شده، یک برنامه نگهدارنده یا توانبخشی طولانی مدت توصیه می شود که بیمار می تواند در خانه آن را ادامه دهد.
مدت برنامه هدایت شده ممکن است بر اساس پیشرفت و نتایج درمان کوتاه تر یا طولانی تر شود.
فیزیوتراپی برای کمر درد اغلب همراه با سایر درمان های غیرجراحی کمر برای بهبود نتایج درمانی استفاده می شود. روش های جایگزین مانند ماساژ درمانی، درمان دستی و طب سوزنی، در صورت ترکیب با فیزیوتراپی، می توانند مؤثر باشند. در برخی موارد، ترکیب فیزیوتراپی با تزریق استروئید اپیدورال کمری نیز توسط پزشک توصیه می شود. پزشکان همچنین ممکن است برای مدیریت درد دارو تجویز کنند. علاوه بر این، فیزیوتراپیست ها ممکن است روش هایی مانند استفاده از گرما یا سرما را برای کاهش درد و التهاب و بهبود روند ترمیم بافت ها توصیه کنند.
